تاریخ انتشار خبر: ۲۱ , آبان, ۱۳۹۶ | ۱۹:۵۷:۵۲
کد مطلب : 131841
یادداشت/سعیدحیات داودی:

برنامه ریزی استراتژیک در توسعه آبادان

امید است متولیان امر، ضمن مطالعه و بررسی این برنامه، که از پشتیبانی علمی متخصصین خبره مختلف در هر بخش آن برخوردار است، ضمن اصلاح و تکمیل نواقص، نسبت به تدوین و اجرای آن تحت هر عنوان و حتی بنام سازمان متبوع خود، گامی اساسی در جهت بهبود شرایط موجود آبادان برداشته و در آبادی شهر نقش بسزایی ایفا کنند.

با نیم نگاهی به تحلیل وضعیت شهرنشینی و مدیریت شهری در ایران متوجه می‌شویم  اغلب شهرهای ایران در شرایط کنونی فاقد حکومت‌ها و سازمان‌های توانمند محلی مستقل هستند. در حالی که در قانون های مختلف کشوری عملا تلاش تمامی ارکان حکومتی بر تمرکز زدایی و گسترش مناطق کمتر توسعه یافته است. جالب است بیان کنم که  در اغلب کشورهای جهان چه با مشخصه‌های تمرکزگرا و چه با مشخصه‌های فدرالی، شهرداری‌ها دارای قدرت بالا در امور محلی هستند و به عنوان نهادی فرابخشی عمل می‌کنند و شهرداری‌ها همراه با شوراها دارای حکومت محلی‌اند و تمام امور محلی در حیطه اختیارات و وظایف آنها می‌گنجد. اما با وجود عمر ۱۰۰ ساله مدیریت شهری «از اولین قانون بلدیه ۱۲۸۶ که اولین قانون مدون راجع به مدیریت شهری ایران است» در ایران، تاکنون شهرداری‌ها در عرصه تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری امور محلی جایگاه بایسته پیدا نکرده‌اند و هر بار که قانون شهرداری‌ها و شوراها در دستور تغییر دولت و مجلس قرار گرفته‌اند از اهداف اولیه فرابخشی بودن و همچنین اقتدار حکومت محلی کاسته می‌شود.
در سطح کلان علت عدم شکل‌گیری این نهادها و سازمان‌های محلی به ساختار متمرکز و بزرگ اقتصاد دولتی بر‌می‌گردد و این امر به عواملی چون وابسته بودن منابع درآمدی مدیریت شهری به دولت، ضعف نهادهای مدنی و محلی و به طور کلی مشارکت در اداره امور شهر و برنامه‌ریزی متمرکز و از بالا به پایین و … بر می‌گردد.
در اردیبهشت ماه سال جاری برنامه استراتژیک توسعه آبادان تقدیم شورای محترم شهر شد هر چند که این برنامه احتیاج به تکمیل دارد و رفع نواقص آن ضروری است اما در صورتی که از حمایت کافی مسئولان بهره مند شود، می تواند با بهره گیری از نیروهای انسانی توانمند، ضمن ارتقاء شاخص های زندگی شهروندان، چهره و سیمای شهر را نیز دگرگون کند. زیرا این برنامه مدلی است که در حیطه قانون های فعلی، ضمن ایجاد یک هماهنگی در سطوح اجرایی ، اهدافی متناسب با نیازها را معرفی و به ثمر می نشاند. از جمله شاخص های مهم این برنامه می توان به جامعیت، واقعیت گرایی، هدفمندی و انعطاف پذیری  این برنامه اشاره کرد.
فراموش نکنیم که شهر آبادان بیش از آنکه از کمبود منابع رنج ببرد، درگیر مشکلات مدیریتی به خصوص در بخش برنامه ریزی و اجرا است و برنامه استراتژیک توسعه آبادان در صورت تصویب و حمایت شورای محترم شهر، از آسیب هایی همچون تغییر مدیریت شهری و تغییر رویه های افراد حقیقی و حقوقی، در امان خواهد بود. زیرا بصورت سندی قانونی برای اجرا در سازمان شهرداری آبادان لازم الاجرا و قابل پیگیری از مسئولان وقت خواهد شد. در این صورت ، شهر آبادان به عنوان دومین شهر ایران به سمت برنامه استراتژیک شهری (بعد از اصفهان) و اولین غیر کلان شهر ایران در تدوین و اجرای این سطح از مدیریت شهری خواهد شد.
سطوح برنامه ریزی در برنامه استراتژیک توسعه آبادان به سه بخش زیر تقسیم می شود:
۱- برنامه ریزی در مقیاس سطح بالا برای تدوین چشم انداز گسترشی شهر با همکاری سازمان منطقه آزاد، شورای شهر، نمایندگان منتخب در مجلس شورای اسلامی، استانداری و فرمانداری، سازمان مسکن و شهرسازی و ….
–  برنامه‌ریزی راهبردی(Strategical Planning) : چارچوب برنامه‌ها در تمام سطوح است و شامل اهداف و اقدامات اساسی در بلندمدت می‌باشد؛
– برنامه‌ریزی تاکتیکی(Tactical Planning) : مشخص کردن هدف‌های میان‌کار و انتخاب ابزارهای لازم برای تحقق آن‌ها را در میان‌مدت موردنظر قرارمی‌دهد؛
– برنامه‌ریزی عملیاتی(Operational Planning) : شامل گام‌های ویژه یا اقدامات مشخص برای انجام فعالیت‌هایی است که به اهداف مشخص نائل می‌شوند.
۲- برنامه ریزی در مقیاس میان مدت که به دو قسمت تعریف شده است.
شهر آبادان بر اساس برداشت های انجام شده با تکنیک های پدیدار شناسی و ظرفیت شناسی در دو بعد از انواع برنامه های میان مدت ،مستعد برنامه ریزی شناسایی شد که در برنامه استراتژیک توسعه ای آن نیز منعکس شده است. توضیح آنکه برنامه‌ریزی از نظر «محتوایی و موضوعی» بسیار متنوع و گوناگون است مثلا برنامه‌ریزی اقتصادی، اجتماعی، آموزشی، بهداشتی و  … آبادان به عنوان شهری که جمعیت منعطف شهری دارد می تواند بر اساس برنامه استراتژیک توسعه ای شهرداری، به زیر ساخت های مناسبی برای جذب جمعیت متخصص دست پیدا کند. در این زمینه دو محتوی کلی برای توسعه آبادان پیش بینی شده است :
–  برنامه‌ریزی عمومی: تمام امور و فعالیت‌های جامعه را در برمی‌گیرد. هدف این برنامه‌ریزی رسیدن به توسعه، رشد، رفاه و عدالت اجتماعی یا قدرت شهری در بعد ملی و محلی است؛
– برنامه‌ریزی کالبدی: برای انجام برخی از امور نیاز به طرح‌ها و نقشه‌های کالبدی امری انکارناپذیر است، چرا که توسعه و ساماندهی شهرها،روستاها و … به طرح‌هایی نیاز دارد که ترکیب و ترتیب منظم کارها در آن‌ها مشخص شده ‌باشد. در این زمینه‌ها، با استفاده از برنامه‌ریزی کالبدی فرآیند انجام اقدامات و ترتیب زمانی آن‌ها روشن می‌شود.
۳- برنامه ریزی منطقه ای و بین بخشی :
توسعه درون شهر بدون همکاری با ارگان های دولتی،مردم نهاد و … امکان پذیر نمی باشد، تجربه های موفق در این زمینه در کشور عزیزمان حاکی از آن است که برنامه ریزی بدون توجه به همکاری و جلوگیری از موازی کاری ، باعث ایجاد هزینه های هنگفتی در هر سازمان برای رسیدن به اهداف متنوع و برخی موارد متناقض با رویه تعریف شده برای گسترش شهری حکم فرما شود. در برنامه توسعه استراتژیک آبادان سعی شده است از ظرفیت های ادارات و مردم این خطه به گونه ای استفاده شود که حس علاقه و مالیک شهری در شهروندان تقویت شده و هزینه های گزاف برای نگهداری در شرایط مطلوب کاسته و به سمت توسعه پیش برویم. همکاری با آموزش و پرورش برای فرهنگ سازی، همکاری با سازمان حفاظت محیط زیست  برای ایجاد مراتع و در نهایت کمربند سبز شهری  و کاهش اثر ریز گردها ،همکاری با سازمان میراث فرهنگی برای حفظ و مرمت و ثبت آثار تاریخی آبادان و آداب ریشه دار فرهنگ خوزستان و…. از جمله این برنامه هاست.
–  برنامه‌ریزی  فرا منطقه ای : فعالیتی است  که نخست هدف­ های تحقق پذیر را بصورت پیوسته و همساز در مسیر توسعه اقتصادی- اجتماعی مشخص می­ سازد. سپس وسایل دستیابی به این مقصدها را تعیین می ­کند و سرانجام ابزارهای انتخابی را برای رسیدن به هدف ­ها به کار می­ برد. همکاری با منطقه آزاد اقتصادی اروند برای زیر ساخت سازی مناسب با هدف جذب سرمایه های ملی و فراملی و البته توسعه گردشگری مهم ترین برنامه ریزی منطقه ای شهرداری آبادان است.
–  برنامه‌ریزی درون  منطقه‌ای: منظور از بررسی­ های منطقه­ ای، یافتن توانایی ها و میزان ظرفیت هر منطقه جهت رشد و توسعه  در مناطق شهرداری است. در مطالعات منطقه ­ای ، گذشته و حال مورد مطالعه قرار می ­گیرد و از اطلاعات بدست آمده برای پیش بینی آینده استفاده می ­شود.
امید است متولیان امر، ضمن مطالعه و بررسی این برنامه، که از پشتیبانی علمی متخصصین خبره مختلف در هر بخش آن برخوردار است، ضمن اصلاح و تکمیل نواقص، نسبت به تدوین و اجرای آن تحت هر عنوان و حتی بنام سازمان متبوع خود، گامی اساسی در جهت بهبود شرایط موجود آبادان برداشته و در آبادی شهر نقش بسزایی ایفا کنند.

سعید حیات داودی کارشناس ارشد مدیریت فن آوری اطلاعات، برنامه ریزی و مدیریت فرآیند سیستمی
هادی فرهنگدوست کارشناس ارشد معماری و طرحی شهری