تاریخ انتشار خبر: ۵ , آبان, ۱۳۹۳ | ۱۱:۳۴:۱۶
کد مطلب : 51318
بر اساس قرآن و روایات

آیا پیامبراکرم بر خاک کربلا سجده کرده است؟

چون در سرزمین کربلا، خون بهترین بندگان خدا به خاطر خدا و حفظ اسلام به زمین ریخته شد، این خاک نسبت به سایر خاک ها دارای شرافت است؛ از این رو در مکتب تشیع سجده براین خاک مستحب و افضل است

 

از نظر فقه شیعه؛ اولاً: سجده صحیح و واجب باید حتما بر زمین و چیزهایی که از زمین است (گیاه) باشد. پیامبر اکرم (ص) نیز بر همین خاک و دیگر اجناس تشکیل دهندۀ زمین مثل خاک، رمل، شن، سنگ، گیاه و… سجده می کرد نه بر فرش و موکت و چرم  و پلاستیک و… .

تربت حسینی که شیعه سجده بر آن را صحیح و افضل از سجده بر خاک های دیگر و اشیاء دیگر می داند یکی از مصادیق خاک است؛ از این رو سجده بر آن جایز است.

ثانیاً: چون در سرزمین کربلا، خون بهترین بندگان خدا به خاطر خدا و حفظ اسلام به زمین ریخته شد، این خاک نسبت به سایر خاک ها دارای شرافت است؛ از این رو در مکتب تشیع سجده براین خاک مستحب و افضل است و در این زمینه در بسیاری از منابع اهل سنت این روایت آمده است که: جبرئیل (ع) خاک کربلا را برای رسول اکرم (ص) آورد.
پاسخ تفصیلی

سجده در لغت به معنای تذلٌل و خوار شدن آمده است. [۱] و در اصطلاح فقهی، گذاشتن پیشانی بر زمین را گویند. [۲] در روایات زیادی، سجده به عنوان بهترین حالت انسان معرفی شده است. پیامبر اکرم (ص) می فرماید: «بنده به چیزی با فضیلت تر از سجده پنهانی بر خداوند نزدیک نشده است.» [۳]

عایشه از پیامبر خدا (ص) نقل کرده که فرمود: «زمین برای من سجده گاه و پاک کننده قرار داده شد.» [۴]

طبق این حدیث سجده بر خاک صحیح است. این خاک چه خاک مدینه و مکه باشد و چه خاک عراق،کربلا یا خاک هر نقطۀ دیگری از عالم.

در صدر اسلام که مساجد فرش نداشت، همه مسلمین در نماز بر خاک و رمل و شنی که با آن کف مساجد خود را پوشانیده بودند سجده می کردند و نه تنها پیامبر اکرم(ص) مسلمین را از این عمل منع نمی کرد؛ بلکه بر عکس وی از سجده بر غیر خاک (پارچه، لباس و عمامه) جلوگیری می نمود. [۵] بنا بر این سجده بر خاک ، سنگ، شن ، رمل، حصیر سیره و سنت قطعی رسول اعظم (ص)بوده است و هیچ مسلمانی نیست که منکر جواز سجده بر خاک باشد و همۀ مذاهب اسلامی چنین سجده ای را صحیح می دانند. اما نسبت به خاک کربلا، شیعه معتقد است، سجده بر خاک کربلا مستحب است؛ زیرا در این خاک فرزند گرامی رسول خدا ، سید و آقای جوانان بهشت حضرت حسین بن علی (ص) برای حفظ دین خدا و احکام آن، جهاد کرد و به همراه فرزندان و اصحاب خویش به شهادت رسید. همان طور که حضرت علی بن الحسین، امام سجاد(ع) و امام صادق(ع) بر تربت مقدسه حضرت امام حسین(ع) تربت سجده مى ‏کردند. [۶] بعد از ایشان شیعیان نیز به تبعیت از امامان معصوم(ع) خود سجده بر این خاک را بهتر می دانند. [۷]

البته این مربوط به بعد از شهادت حضرت امام حسین (ع) ا ست که حود پنجاه سال بعد از رحلت پیامبر (ص) واقع شده است، اما این باعث نمی شود که بگوییم چون پیامبر اکرم(ص) بر خاک کربلا نکرده است پس ما هم نباید سجده کنیم و سجده بر آن را افضل بشماریم . آیا خاک کربلا از جنس زمین و از نوع خاک های دیگر جاهای کره زمین نیست؟ پس قطعا سجده بر آن صحیح است. مضافا بر این که در منابع شیعه و سنی روایاتی وجود دارد که نشانۀ اهمیت و محبوبیت خاک کربلا در نزد خدای متعال است.

شیعه و سنی روایت کرده­ اند که جبرئیل (ع) خاک کربلا را برای رسول خدا آورد.

در منابع اهل سنت از امٌ سلمه نقل شده است که گفت: «روزی رسول خدا (ص) به من فرمود که دم در بایست و اجازه نده کسی وارد شود» امٌ سلمه می گوید: «من دم در ایستادم. حسین آمد و خواست داخل شود، خواستم جلوگیری کنم؛ ولی نتوانستم. این پسر بچه پیش پدر بزرگش رفت. به رسول خدا گفتم فدایت شوم به من فرموده بودی اجازه ندهم کسی وارد شود؛ ولی فرزند شما از دستم فرار کرد و نتوانستم ممانعت کنم.» امٌ سلمه به پیامبر خدا عرض می­کند: «از کنار در دیدم که در دست شما چیزی است و اشک­هایتان جاری است و این پسر بچه هم بر روی شکم شما نشسته است! پیامبر اکرم(ص) فرمود: «بله، جبرئیل نزد من آمد و به من خبر آورد که امت من این فرزنم را می­کشند و خاک محل شهادت او را به من داد. این خاکی که در دستم هست همان خاک است.» [۸] این روایت عیناً یا با کمی اختلاف در منابع دیگر اهل سنت نیز آمده است. [۹]

شیعه هم این روایت را نقل کرده است در روایتی امام باقر (ع) می فرماید: جبرئیل خاکی که حسین (ع) بعدا بر روی آن کشته شد را برای پیامبر (ص) آورد و آن خاک در نزد ما است. [۱۰]

بنا براین از نظر سنی و شیعه سرزمین و خاک کربلا بسیار با اهمیت است و قطعا سجده بر آن هم از سجده بر خاک های دیگر افضل است.

نمایه مرتبط:

۱. سجده بر خاک، سؤال ۱۸۹۲ (سایت: ۲۴۶۷).

۲. سجده مسلمانان بر سنگ و به کعبه، سؤال ۱۰۶۵ (سایت: ۱۱۳۰).

 

[۱] . راغب، اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص ۳۹۶، چاپ اول، دار القلم، دمشق، ۱۴۱۶ ه.ق.

[۲] . ابن اثیر، النهایه فی غریب الحدیث، ج ۲، ص ۲۱۳، چاپ چهارم، مؤسسه اسماعیلیان، قم ۱۳۶۴ه.ش.

[۳] . مجیدی، غلام حسین، نهج الفصاحه، ج ۱، ص ۴۶۱، چاپ اول، مؤسسه انصاریان، قم، ۱۳۷۹.

[۴] . مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ۸، ص ۳۸، ؛ بخاری ، صحیح، ج ۱، ص ۱۱۳، دار الفکر، ۱۴۰۱ه.ق؛ احمد بن حنبل، مسند احمد، ج ۲، ص ۲۴۰؛ سجستانی، ابن اشعث، سنن ابی داوود، ج ۱، ص ۱۱۸، چاپ اول؛ دار الفکر، ۱۴۱۰ ه ق. و بسیاری از منابع دیگر.

[۵] . ر.ک به سؤال شماره ۱۸۹۲ (سایت: ۲۴۶۷).

[۶] . علامه مجلسى‏، بحارالانوار، ج ۴۶، ص ۷۹، دارالکتب الاسلامیه، تهران، چاپ دوم، ۱۳۶۳ش؛ دیلمى، حسن بن محمد، إرشاد القلوب إلى الصواب، ج ۱، ص ۱۱۵، الشریف الرضی، قم، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.

[۷] . امام خمینی، توضیح المسائل (محشى)، محقق و مصحح: بنى هاشمى خمینى‌، سید محمد حسین،  ج ۱، ص ۵۸۷، م ۱۰۸۳، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ هشتم، ۱۴۲۴ق.

[۸] . طبرانی، المعجم الکبیر، ج ۳، ص ۱۰۹، چاپ دوم، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ه.ق.

[۹] . متقی، هندی، کنزالعمال، ج ۱۳، ص ۶۵۷، مؤسسه الرساله، بیروت، ۱۴۰۹ ه ق؛ الکوفی، ابن ابی الشیبه، المصنف، ج ۸، ص ۶۳۲، چاپ اول، دارالفکر، بیروت، ۱۴۰۹ه. ق؛ اسحاق بن راهویه، مسند ابن راهویه، ج ۴، ص ۱۳۱، چاپ اول، مکتبه الایمان، مدینه، ۱۴۱۲ه.ق؛ و منابع دیگر.

[۱۰] . بحارالانوار، ج ۴۵، ص ۲۳۱؛ شیخ طوسی، امالی، چاپ اول، دار الثقافه، قم، ۱۴۱۴ق.
آیا پیامبر (ص) بر خاک حسینی که امروزه شیعیان بر آن سجده می‌کنند سجده کرده است؟! اگر بگویند: آری، می‌گوییم: به پروردگار کعبه سوگند می‌خوریم که این دورغ است! و اگر بگویند که بر تربت حسینی سجده نکرده است، ما می‌گوییم: اگر چنین است پس آیا شما از پیامبر (ص) راه یافته‌ ترید؟ و باید دانست که روایت‌هایشان می‌گوید که جبرئیل؛ یک مشت از خاک کربلاء را برای پیامبر آورد.
پاسخ اجمالی

از نظر فقه شیعه؛ اولاً: سجده صحیح و واجب باید حتما بر زمین و چیزهایی که از زمین است (گیاه) باشد. پیامبر اکرم (ص) نیز بر همین خاک و دیگر اجناس تشکیل دهندۀ زمین مثل خاک، رمل، شن، سنگ، گیاه و… سجده می کرد نه بر فرش و موکت و چرم  و پلاستیک و… .

تربت حسینی که شیعه سجده بر آن را صحیح و افضل از سجده بر خاک های دیگر و اشیاء دیگر می داند یکی از مصادیق خاک است؛ از این رو سجده بر آن جایز است.

ثانیاً: چون در سرزمین کربلا، خون بهترین بندگان خدا به خاطر خدا و حفظ اسلام به زمین ریخته شد، این خاک نسبت به سایر خاک ها دارای شرافت است؛ از این رو در مکتب تشیع سجده براین خاک مستحب و افضل است و در این زمینه در بسیاری از منابع اهل سنت این روایت آمده است که: جبرئیل (ع) خاک کربلا را برای رسول اکرم (ص) آورد.
پاسخ تفصیلی

سجده در لغت به معنای تذلٌل و خوار شدن آمده است. [۱] و در اصطلاح فقهی، گذاشتن پیشانی بر زمین را گویند. [۲] در روایات زیادی، سجده به عنوان بهترین حالت انسان معرفی شده است. پیامبر اکرم (ص) می فرماید: «بنده به چیزی با فضیلت تر از سجده پنهانی بر خداوند نزدیک نشده است.» [۳]

عایشه از پیامبر خدا (ص) نقل کرده که فرمود: «زمین برای من سجده گاه و پاک کننده قرار داده شد.» [۴]

طبق این حدیث سجده بر خاک صحیح است. این خاک چه خاک مدینه و مکه باشد و چه خاک عراق،کربلا یا خاک هر نقطۀ دیگری از عالم.

در صدر اسلام که مساجد فرش نداشت، همه مسلمین در نماز بر خاک و رمل و شنی که با آن کف مساجد خود را پوشانیده بودند سجده می کردند و نه تنها پیامبر اکرم(ص) مسلمین را از این عمل منع نمی کرد؛ بلکه بر عکس وی از سجده بر غیر خاک (پارچه، لباس و عمامه) جلوگیری می نمود. [۵] بنا بر این سجده بر خاک ، سنگ، شن ، رمل، حصیر سیره و سنت قطعی رسول اعظم (ص)بوده است و هیچ مسلمانی نیست که منکر جواز سجده بر خاک باشد و همۀ مذاهب اسلامی چنین سجده ای را صحیح می دانند. اما نسبت به خاک کربلا، شیعه معتقد است، سجده بر خاک کربلا مستحب است؛ زیرا در این خاک فرزند گرامی رسول خدا ، سید و آقای جوانان بهشت حضرت حسین بن علی (ص) برای حفظ دین خدا و احکام آن، جهاد کرد و به همراه فرزندان و اصحاب خویش به شهادت رسید. همان طور که حضرت علی بن الحسین، امام سجاد(ع) و امام صادق(ع) بر تربت مقدسه حضرت امام حسین(ع) تربت سجده مى ‏کردند. [۶] بعد از ایشان شیعیان نیز به تبعیت از امامان معصوم(ع) خود سجده بر این خاک را بهتر می دانند. [۷]

البته این مربوط به بعد از شهادت حضرت امام حسین (ع) ا ست که حود پنجاه سال بعد از رحلت پیامبر (ص) واقع شده است، اما این باعث نمی شود که بگوییم چون پیامبر اکرم(ص) بر خاک کربلا نکرده است پس ما هم نباید سجده کنیم و سجده بر آن را افضل بشماریم . آیا خاک کربلا از جنس زمین و از نوع خاک های دیگر جاهای کره زمین نیست؟ پس قطعا سجده بر آن صحیح است. مضافا بر این که در منابع شیعه و سنی روایاتی وجود دارد که نشانۀ اهمیت و محبوبیت خاک کربلا در نزد خدای متعال است.

شیعه و سنی روایت کرده­اند که جبرئیل (ع) خاک کربلا را برای رسول خدا آورد.

در منابع اهل سنت از امٌ سلمه نقل شده است که گفت: «روزی رسول خدا (ص) به من فرمود که دم در بایست و اجازه نده کسی وارد شود» امٌ سلمه می گوید: «من دم در ایستادم. حسین آمد و خواست داخل شود، خواستم جلوگیری کنم؛ ولی نتوانستم. این پسر بچه پیش پدر بزرگش رفت. به رسول خدا گفتم فدایت شوم به من فرموده بودی اجازه ندهم کسی وارد شود؛ ولی فرزند شما از دستم فرار کرد و نتوانستم ممانعت کنم.» امٌ سلمه به پیامبر خدا عرض می­کند: «از کنار در دیدم که در دست شما چیزی است و اشک­هایتان جاری است و این پسر بچه هم بر روی شکم شما نشسته است! پیامبر اکرم(ص) فرمود: «بله، جبرئیل نزد من آمد و به من خبر آورد که امت من این فرزنم را می­کشند و خاک محل شهادت او را به من داد. این خاکی که در دستم هست همان خاک است.» [۸] این روایت عیناً یا با کمی اختلاف در منابع دیگر اهل سنت نیز آمده است. [۹]

شیعه هم این روایت را نقل کرده است در روایتی امام باقر (ع) می فرماید: جبرئیل خاکی که حسین (ع) بعدا بر روی آن کشته شد را برای پیامبر (ص) آورد و آن خاک در نزد ما است. [۱۰]

بنا براین از نظر سنی و شیعه سرزمین و خاک کربلا بسیار با اهمیت است و قطعا سجده بر آن هم از سجده بر خاک های دیگر افضل است.

نمایه مرتبط:

۱. سجده بر خاک، سؤال ۱۸۹۲ (سایت: ۲۴۶۷).

۲. سجده مسلمانان بر سنگ و به کعبه، سؤال ۱۰۶۵ (سایت: ۱۱۳۰).

 

[۱] . راغب، اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص ۳۹۶، چاپ اول، دار القلم، دمشق، ۱۴۱۶ ه.ق.

[۲] . ابن اثیر، النهایه فی غریب الحدیث، ج ۲، ص ۲۱۳، چاپ چهارم، مؤسسه اسماعیلیان، قم ۱۳۶۴ه.ش.

[۳] . مجیدی، غلام حسین، نهج الفصاحه، ج ۱، ص ۴۶۱، چاپ اول، مؤسسه انصاریان، قم، ۱۳۷۹.

[۴] . مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ۸، ص ۳۸، ؛ بخاری ، صحیح، ج ۱، ص ۱۱۳، دار الفکر، ۱۴۰۱ه.ق؛ احمد بن حنبل، مسند احمد، ج ۲، ص ۲۴۰؛ سجستانی، ابن اشعث، سنن ابی داوود، ج ۱، ص ۱۱۸، چاپ اول؛ دار الفکر، ۱۴۱۰ ه ق. و بسیاری از منابع دیگر.

[۵] . ر.ک به سؤال شماره ۱۸۹۲ (سایت: ۲۴۶۷).

[۶] . علامه مجلسى‏، بحارالانوار، ج ۴۶، ص ۷۹، دارالکتب الاسلامیه، تهران، چاپ دوم، ۱۳۶۳ش؛ دیلمى، حسن بن محمد، إرشاد القلوب إلى الصواب، ج ۱، ص ۱۱۵، الشریف الرضی، قم، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.

[۷] . امام خمینی، توضیح المسائل (محشى)، محقق و مصحح: بنى هاشمى خمینى‌، سید محمد حسین،  ج ۱، ص ۵۸۷، م ۱۰۸۳، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ هشتم، ۱۴۲۴ق.

[۸] . طبرانی، المعجم الکبیر، ج ۳، ص ۱۰۹، چاپ دوم، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ه.ق.

[۹] . متقی، هندی، کنزالعمال، ج ۱۳، ص ۶۵۷، مؤسسه الرساله، بیروت، ۱۴۰۹ ه ق؛ الکوفی، ابن ابی الشیبه، المصنف، ج ۸، ص ۶۳۲، چاپ اول، دارالفکر، بیروت، ۱۴۰۹ه. ق؛ اسحاق بن راهویه، مسند ابن راهویه، ج ۴، ص ۱۳۱، چاپ اول، مکتبه الایمان، مدینه، ۱۴۱۲ه.ق؛ و منابع دیگر.

[۱۰] . بحارالانوار، ج ۴۵، ص ۲۳۱؛ شیخ طوسی، امالی، چاپ اول، دار الثقافه، قم، ۱۴۱۴ق.
روضه